Meta, ABD’de 29 eyaletin açtığı davada çocukların verilerinin izinsiz toplanmasıyla ilgili yaklaşık 17 milyar dolarlık dev bir uzlaşmaya imza attı ve Instagram ile Facebook’ta 13-17 yaş arası kullanıcılar için ekran süresi sınırı, gece modu ve algoritmasız akış gibi köklü değişiklikleri kabul etti. Meta’nın ardından TikTok da Alabama eyaletinde açılan benzer bir davada uzlaşarak çocuk kullanıcılar için günlük kullanım sınırı ve gece erişim kısıtlaması getirmeyi kabul etti. Peki bu milyar dolarlık anlaşmalar tam olarak ne değiştiriyor ve Türkiye’deki kullanıcıları nasıl etkileyecek?
Meta’nın 17 Milyar Dolarlık Anlaşması Nedir?
Anlaşma, 2023 yılının Ekim ayında 29 ABD eyaletinin Meta’ya karşı açtığı bir davanın sonucunda ortaya çıktı. Eyaletler, şirketin 13 yaşından küçük çocukların verilerini yasalara aykırı şekilde topladığını ve platformlarını gençler için bilinçli olarak bağımlılık yapacak şekilde tasarladığını öne sürmüştü. Meta, davayı sonlandırmak için toplamda 18 milyar dolara kadar çıkabilecek bir ödeme planını kabul etti; bunun yaklaşık 17 milyar doları kesin taahhüt, kalan kısmı ise TikTok ve YouTube’un da benzer adımları atmasına bağlı koşullu bir ödeme olarak yapılandırıldı.
Genç Kullanıcılar İçin Hangi Değişiklikler Geliyor?
Anlaşma kapsamında Instagram ve Facebook’ta 13-17 yaş arası hesaplar için devreye alınacak varsayılan ayarlar, ebeveynler tarafından kapatılmadığı sürece 10 yıl boyunca geçerli olacak şekilde belirlendi.
| Kısıtlama | Kapsamı |
|---|---|
| Günlük ekran süresi sınırı | Varsayılan olarak 2 saat |
| Gece modu | 00:00 – 06:00 arası uygulamaya erişim engeli |
| Bildirim susturma | Tipik okul saatlerinde bildirimler kapalı |
| İçerik akışı | Algoritma bazlı değil, kronolojik/non-algoritmik akış varsayılan |
| Kalıcılık | Ebeveyn onayı olmadan 10 yıl değiştirilemez |
TikTok da Benzer Adımlar Atıyor
Meta’nın anlaşmasının ardından TikTok, Alabama eyaletinde kendisine açılan ve platformun çocukları aşırı kullanıma teşvik edecek şekilde tasarlandığını öne süren davada uzlaşmaya vardı. TikTok bu kapsamda 100 milyon dolar ödeme yapmayı ve çocuk kullanıcılar için günlük kullanım süresini sınırlamayı, gece ve okul saatlerinde erişimi kısıtlamayı, genç kullanıcılara kişiselleştirilmemiş içerik akışı sunmayı ve bazı güzellik filtrelerini yasaklamayı kabul etti. Meta ayrıca TikTok ve YouTube’u da kendisiyle aynı sınırlamaları sektör çapında uygulamaya davet etti; anlaşmanın yaklaşık 5,3 milyar dolarlık kısmı bu iki platformun da benzer adımlar atmasına bağlı.
Türkiye’deki Kullanıcılar İçin Ne Anlama Geliyor?
Bu düzenlemelerin doğrudan bağlayıcı olduğu yer şu an için ABD eyaletleriyle sınırlı; Türkiye’de TikTok’un kapatılması, erişiminin kısıtlanması veya yaş doğrulaması zorunluluğu getirilmesine ilişkin resmi bir karar henüz açıklanmadı. Ancak küresel platformların büyük pazarlarda kabul ettiği güvenlik standartları genellikle zamanla diğer ülkelere de kademeli olarak yayılıyor; nitekim TikTok, Avrupa’da da çocukların gizliliğini koruma konusunda daha önce 368 milyon euro para cezasına çarptırılmıştı. Bu nedenle benzer ekran süresi ve gece modu uygulamalarının orta vadede Türkiye’deki hesaplara da yansıması şaşırtıcı olmaz.
Bu Gelişme Neden Önemli?
Vaka, dünyanın en büyük sosyal medya şirketlerinin çocuk kullanıcılara yönelik tasarım kararlarının artık düzenleyiciler tarafından doğrudan denetlendiği bir döneme girdiğimizi gösteriyor. Meta’nın ödemesinin büyük bir kısmının TikTok ve YouTube’un aynı adımları atmasına bağlanması, sektörde ortak bir güvenlik standardı oluşturma çabasının da bir işareti. Ebeveynler ve genç kullanıcılar için pratik sonuç ise açık: önümüzdeki dönemde büyük platformlarda varsayılan ekran süresi sınırları, gece kilitleri ve daha az algoritmik içerik akışı ile daha sık karşılaşmak mümkün.
Sık Sorulan Sorular
Meta’nın 17 milyar dolarlık anlaşması ne zaman uygulanmaya başlayacak?
Anlaşma kapsamındaki yeni varsayılan ayarlar 2026 yılı içinde kademeli olarak Instagram ve Facebook’taki 13-17 yaş arası hesaplara uygulanmaya başlıyor ve düzenleme koşullarına göre 10 yıl boyunca geçerliliğini koruyacak.
TikTok Türkiye’de kapatılacak mı?
Hayır, şu an için Türkiye’de TikTok’un kapatılması veya erişiminin kısıtlanmasına yönelik resmi bir karar bulunmuyor. ABD’deki anlaşmalar yalnızca ilgili eyaletleri doğrudan bağlıyor.
Ebeveynler bu kısıtlamaları kapatabilir mi?
Evet, Meta’nın anlaşmasına göre varsayılan olarak gelen ekran süresi sınırı ve gece modu gibi ayarlar, ebeveynlerin onayıyla değiştirilebiliyor; aksi halde ayarlar 10 yıl boyunca sabit kalacak.
Bu anlaşmaların toplam maliyeti neden değişken?
Meta’nın ödeyeceği toplam tutarın bir kısmı (yaklaşık 5,3 milyar dolar), TikTok ve YouTube’un da benzer çocuk güvenliği önlemlerini kabul etmesi şartına bağlı olarak yapılandırıldığı için toplam rakam 17-18 milyar dolar arasında değişebiliyor.